Stefan V Arpad (urodzony 18 października 1239 roku, zmarł 6 sierpnia 1272 roku) herb

Najstarszy syn Béli IV Arpada, króla Węgier i Chorwacji i Marii Laskariny, córki Teodora I Laskarysa, cesarza Nicei i Anny Angeliny, Aleksego III Angelosa, cesarza bizantyńskiego.

Koregent Węgier i ban Chorwacji, Dalmacji i Slawonii od 20 sierpnia 1245 roku do 3 maja 1270 roku, książę Siedmiogrodu od 3 maja 1270 roku do 6 sierpnia 1272 roku, książę Styrii od 1258 roku do 1260 roku, król Węgier jako Stefan V i Chorwacji jako Stefan VI od 3 maja 1270 roku do 6 sierpnia 1272 roku, tytularny król Bułgarii od 3 maja 1270 roku do 6 sierpnia 1272 roku.

Około 1253 roku poślubił Elżbietę Kumańską (urodzona w 1240 roku, zmarła w 1290 roku), księżną de Macsó i Bośnii, regentki Węgier, córki Kötöna, chana kumańskiego.

W 1245 roku został przez ojca desygnowany koregentem i koronowany 20 sierpnia 1245 roku w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár (Białogrodzie Stołecznym), otrzymał również jako następca tronu we władanie Kroację, Dalmację i Slawonię. W 1252 (lub w 1257) roku ojciec uzyskał księstwo siedmiogrodzkie - przekazane synowi po jego śmierci. W 1258 roku ojciec zdobył Styrię, którą następnie przekazał synowi. Sturię jednak utracił na rzecz Czech w 1260 roku.

Ojciec, chcąc doprowadzić do polepszenia stosunków z osiedlonymi wewnątrz państwa węgierskiego koczowniczymi i pogańskimi Kumanami, doprowadził do małżeństwa Stefana z księSniczką kumańską, która po ochrzczeniu przyjęła imię Elżbieta. Nie rozwiązało to problemu kumańskiego, lecz dało później już królowi Stefanowi V potężny oręż do wystąpienia przeciw ojcu.

Wspólnie z ojcem wziął udział w walkach z królem Czech Przemysłem Ottokarem II o spadek po austriackich Babenbergach. W 1258 roku osadzony został na księstwie Styrii, jednak już w końcu 1259 roku został stamtąd wyparty przez Przemysła Ottokara II, a w 1261 roku, w pokoju w Pozsonyu (obecnie Bratysławie) Bela IV i Stefan V musieli zrzec się Styrii. W tym czasie stał się widoczny jego konflikt z ojcem, w rozwoju którego istotną rolę odegrała grupa moSnowładców dążąca do osłabienia władzy Beli IV. Jeszcze w 1260 roku zamieniono mu dzielnicę. Banem Chorwacji i Sławonii został młodszy brat Bela, Stefan V zaś otrzymał we władanie Siedmiogród.

Nie zaspakajało to jego ambicji i w 1262 roku ponownie wszczął rebelię przeciwko ojcu i po zawarciu z nim pokoju 5 grudnia 1262 roku w Pożoniu otrzymał we władanie wschodnią część państwa wraz z tytułami "młodszego króla Węgier" (iunior rex Hungariae) oraz "pana Kumanów".

Mimo to konflikt nie wygasł, a w latach 1264-1266 toczyła się między ojcem i synem otwarta wojna. Włączył się też aktywnie w bałkańską politykę Węgier, przede wszystkim w rywalizację o wpływy w Bułgarii. W 1266 roku wspólnie z Jakovem Svetoslavem wyprawił się na Bułgarię przeciw popieranemu przez Bizancjum carowi Konstantynowi Asenowi Tichowi. Budując koalicję antybizantyjską, wszedł w 1269 roku w przymierze z Karolem I Andegaweńskim, królem Neapolu i Sycylii. Umocnił je podwójnym małżeństwem syna Władysława i córki Marii z dziećmi Karola - Izabelą i Karolem II. Dało to później Andegawenom prawo do korony węgierskiej.

W 1267 roku razem z ojcem wydał Złotą Bullę. Po śmierci Béli IV 3 maja 1270 roku wstąpił na tron Węgier i został ponownie ukoronowany 13 maja w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár.

Gdy po śmierci ojca został królem przyjął tytuł króla Bułgarii, co wiązało się z wcześniejszymi zdobyczami węgierskimi w północno-zachodniej Bułgarii. Dwuletnie zaledwie rządy Stefana V na Węgrzech upłynęły pod znakiem walk z opozycją możnowładczą i wznowienia wojny z Przemysłem Ottokarem II. Ta ostatnia trwała od kwietnia do początku lipca 1271 roku. Stefan V rozbił wojska Przemysła Ottokara II pod Mosony, ostatecznie jednak pokój nie przyniósł zmian stanu przedwojennego. W 1272 roku zbuntowani możnowładcy pochwycili jego 10-letniego syna, późniejszego króla Władysława IV. W trakcie przygotowań do jego odbicia Stefan V nagle zmarł.

Zmarł po krótkiej chorobie 1 lub 6 sierpnia 1272 roku na dunajskiej wyspie Czepel (Csepel) w pobliżu Budy, podczas prób odbicia swojego syna Władysława z rąk zbuntowanych możnych. Został pochowany w ufundowanym przez ojca klasztorze dominikanek na Wyspie Małgorzaty pod Budą.

Koronę Węgier odziedziczył jego starszy syn Władysław.


Żródła:

"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)"


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Karczewski Przemysław