Władysław IV (László) "Kumańczyk" Arpad (urodzony 5 sierpnia? 1262 roku, zamordowany pod murami zamku Körösszeg, 10 lipca 1290 roku) herb

Syn Stefana V Arpada, króla Węgier, króla Chorawcji i Elżbiety Kumanki, księżnej de Macsó i Bośnii, regentki Węgier, córką Kötöna, chana kumańskiego.

Król Węgier od 6 sierpnia 1272 roku do 4 sierpnia 1290 roku.

Przed 5 września 1272 roku poślubił Izabelę (Elżbietę-Marię) Robertyng-Capet-Anjou (urodzona około 1261 roku, zmarła w Neapolu, między 20 grudnia 1290 roku a 23 czerwca 1304 roku), córkę Karola I Robertyng-Capet-Anjou, króla Neapolu i Sycylii, hrabiego Andegawenii i Beatrycze Guilhemid-Sunifred z Urgel Prowansalskiej, hrabiny Prowansji i de Forcalquier, córki Rajmunda Berengara V Guilhemid-Sunifred z Urgel, hrabiego Prowansji.

Za sprawą matki od najmłodszych lat otaczał się Kumanami, przejmował ich obyczaje, a podobno nawet ich pogańską religię i swój przydomek "Kumańczyk" zawdzięczał matce, która była córką kumańskiego władcy Kocjana.

Od dziecka był przedmiotem rozgrywek politycznych. W wieku 8 lat ożeniono go z Izabelą Andegaweńską, córką króla Neapolu i Sycylii Karola I. Mając 10 lat został porwany przez przeciwników politycznych ojca pod wodzą Joachima Gutkeleda, bana Slawonii.

Joachima Gutkeleda, bana Slawonii, po niespodziewanej śmierci króla sierpniu 1272 roku wprowadził nieletniego Władysława na tron węgierski i doprowadził do jego koronacji, która miała miejsce przed 3 września 1272 roku w bazylice Panny Marii w Székesfehérvár (Białogród Stołeczny). Niedługo po objęciu władzy przez Władysława IV Kumańczyka wystąpiło przeciwko niemu stronnictwo skupione wokół wnuka Beli IV, Beli Rościsławowicza, bana Maczwy.

Początkowo nieletni monarcha w ciągu pierwszych pięciu lat, pozostawał pod regencją matki, lecz 23 maja 1277 roku został oficjalnie ogłoszony pełnoletnim i przejął władzę.

2 lutego 1273 roku z polecenia Władysława IV Kumańczyka spustoszona została Austria, Styria i Morawy należące do Przemysła Ottokara II. Tym sposobem pogwałcone zostały postanowienia pokoju z lipca 1271 roku. W lipcu 1273 roku w odwecie za węgierską agresję z lutego Przemysł Ottokar II na czele potężnej armii wkroczył na terytorium należące do Władysława IV Kumańczyka. W efekcie tej kampanii w ręce czeskiego króla dostały się zachodnie Węgry z Bratysławą, Trnawą, Ovarem, Mosonem, Gyor i najpewniej Sopronem. Na przełomie 1274 i 1275 roku Władysław IV Kumańczyk zawarł z królem Niemiec Rudolfem I Habsburgiem przymierze, skierowane przeciwko Przemysłowi Ottokarowi II. W listopadzie 1276 roku dzięki sojuszowi Władysława IV Kumańczyka z Rudolfem I Habsburgiem Węgrzy odzyskali terytoria utracone w 1273 roku na rzecz Przemysł Ottokar II. 13 lipca 1277 roku w Wiedniu Władysław IV Kumańczyk zawarł z Rudolfem I Habsburgiem zbrojne przymierze, skierowane przeciwko Przemysłowi Ottokarowi II, który między innymi nie chciał oddać węgierskich klejnotów monarszych. W okolicach Wszystkich Świętych 1277 roku w Hainburgu na pograniczu austriacko-węgierskim Władysław IV Kumańczyk osobiście spotkał się z Rudolfem I Habsburgiem. 26 sierpnia 1278 roku Władysław IV Kumańczyk wspomógł zbrojnie Rudolfa I Habsburga w bitwie pod Suchymi Krutami przeciwko Przemysłowi Ottokarowi II.

Po bitwie pod Suchymi Krutami Władysław IV Kumańczyk chciał złupić przygraniczne Morawy, lecz nie zrobił tego na wyraźny zakaz Rudolfa I Habsburga. Władysław IV Kumańczyk, aby upamiętnić wspaniałe zwycięstwo w bitwie pod Suchymi Krutami, nakazał datę starcia uczynić świętem państwowym i dniem wolnym od pracy w całym królestwie.

Próbował walczyć z opozycją możnowładczą, opierając się na Kumanach i demonstracyjnie nawiązując do kumańskich obyczajów, czym w 1279 roku zraził sobie poddanych. W wyniku nacisku możnych i kościoła, po śledztwie przeprowadzonym przez papieskiego legata, Władysław IV został zmuszony do podjęcia krucjaty przeciw Kumanom, których pokonał w bitwie pod Hódmezö jesienią 1280 roku. W 1280 roku Władysław IV Kumańczyk został aresztowany i zmuszony przez możnowładców do osobistego poprowadzenia armii przeciwko Kumanom, których los wypełnił się w bitwie na polach Hódtó. Pokonani stali się niedługo potem pańszczyźnianymi chłopami, przydzielanymi poszczególnym magnatom jako własność prywatna. Nieliczni wodzowie rodu Kumanów z czasem dołączyli do węgierskiej szlachty. Wkrótce jednak młody król powrócił do dawnych, prokumańskich sympatii.

Na jego dworze napisana została kronika Szymona z Kézy, w której po raz pierwszy pojawiła się popularna później teza, że Węgrzy pochodzą od Hunów i pogański władca Attyla był też królem węgierskim. W 1285 roku nastąpił kolejny najazd Tatarów na ziemie węgierskie. Władysławowi IV udało się zmusić ich do odwrotu, jednak przeciwnicy oskarzyli go o spowodowanie tego najazdu. Uwięzienie żony i utrzymywanie kumańskich nałożnic spowodowało potępienie króla przez baronów królestwa i kościół. Dwukrotnie w 1286 i w 1289 roku wielmoże węgierscy dokonali sądu nad królem, zobowiązując go do porzucenia pogańskich obyczajów. Arcybiskup Esztergomu wyklął go z kościoła, co potwierdził papież Mikołaj IV, ogłaszając przeciw niemu krucjatę.

Od 1281 roku Władysław IV prowadził wojnę z rodem Köszegi, której nie mógł rozstrzygnąć na swą korzyść, mimo zbrojnej pomocy Albrechta I Habsburga. W 1290 roku powstała przeciw niemu potężna koalicja złożona z najpotężniejszych baronów węgierskich, popierana przez króla czeskiego Wacława II i Andegawenów. Niedwuznaczne starania o koronę podjęli też potencjalni sukcesorzy Władysława IV - Andrzej, wnuk Andrzeja II i siostrzeniec Karol Martel Andegaweński. Władysław IV zaognił jeszcze sytuację, mianując palatynem muzułmanina Mizsę. Do ostatecznego starcia jednak nie doszło.

W 1290 roku Władysław IV Kumańczyk został zasztyletowany. Była to zemsta Kumanów za zdradę królewską i klęskę pod Hódtó. W morderstwo króla zamieszana była także frakcja przeciwników Habsburgów, których węgierski władca popierał. Został zamordowany przez Kumanów ze swojego najbliższego otoczenia 10 lipca 1290 roku pod murami zamku Körösszeg, w komitacie Bihar. Jego zwłoki złożono w katedrze w Csanad.

Po niespodziewanej śmierci króla na tronie węgierskim zasiadł jego kuzyn z bocznej linii dynastii, książę Andrzej, późniejszy Andrzej III.


Żródła:

"ARPADOWIE NA WĘGRZECH - (X-XIV W.)" - autor: Przemysław Jaworski


"POCZET KRÓLÓW WĘGIER" - autor: Przemysław Jaworski


WŁADYSŁAW IV KUMAŃCZYK w "Władcy Węgier"