Honoriusz I (urodzony w Kampanii, około 575 roku, zmarł w Rzymie, 12 października 638 roku) herb
Syn Petroniusza, konsula rzymskiego.
Papież, Biskup Rzymu, Wikariusz Jezusa Chrystusa, Następca i Książe Apostolski, Najwyższy Biskup Kościoła, Patriarcha Świata od 27 października 625 roku do 12 października 638 roku.
Pochodził z Kapui w Kampanii, miał arystokratyczne korzenie, jego ojciec był konsulem. Wybrany na papieża po śmierci Bonifacego V, już po dwóch dniach 27 października 625 roku został konsekrowany, a jego elekcję zatwierdził nie cesarz Herakliusz, lecz w jego imieniu - egzarcha Rawenny Izaak.
Był uczniem Grzegorza I "Wielkiego", toteż swoje rządy wzorował na swym wybitnym poprzedniku. Podjął się reformy kształcenia kleru, a w swoim otoczeniu zatrudniał raczej mnichów. Zlikwidował schizmę w Istrii powstałą na skutek potępienia Trzech Rozdziałów, zbioru pism wykorzystywanego do zwalczania monofizytyzmu. W tym celu zastąpił schizmatyckiego metropolitę Fortunata z Akwilei rzymskim subdiakonem Primogeniuszem.
Od Izaaka, egzarchy cesarskiego w Rawennie, zażądał odprawienia biskupów, którzy poparli ariańskiego księcia Turynu Arioalda w pozbawieniu władzy katolickiego monarchy Longobardów Adaloalda. Dla załagodzenia napiętych stosunków papież wzniósł w Wiecznym Mieście świątynię dedykowaną patronowi Rawenny św. Apolinaremu, a także zaprowadził nabożeństwo ku czci św. Apolinarego i św. Piotra.
Wobec zapaści administracji cesarskiej Honoriusz I przejął praktycznie jej rolę, zarządzając całą Italią, dla ocalenia jedności chrześcijan w cesarstwie. Odnowił wodociągi rzymskie, napełnił zbożem spichlerze kościelne i zaczął wypłacać żołd armii cesarskiej. Roztropnie zarządzał Patrimonium Sancti Petri, czyli majątkiem kościelnym, czerpiąc z niego dochody na wznoszenie nowych kościołów i odnawianie już istniejących. Dzięki temu zostały odrestaurowane m.in. rzymskie kościoły św. Agnieszki za Murami, św. Pankracego oraz Bazylika św. Piotra. Ufundował również klasztor Świętych Andrzeja i Bartłomieja, przeznaczając na ten cel swój dom w pobliżu Lateranu. Nadał przywilej egzempcji pierwszy odnotowany w źródłach kościelnych - opactwu w Bobbio (Apeniny), wyłączając klasztor spod jurysdykcji biskupiej, a pozostawiając go jedynie pod władzą papieską.
Zabiegał o nawrócenie arian, a także wspierał działania na rzecz dalszej chrystianizacji Anglii, nadając paliusze arcybiskupom Canterbury i Yorku. Dyskusja z Iroszkotami, czyli celtyckimi Szkotami, w sprawie wspólnego terminu obchodu świąt wielkanocnych nie doprowadziła jednak do przyjęcia przez nich rachuby rzymskiej. Na szóstym synodzie w Toledo papieża reprezentował jego wysłannik, Turninus, który przekazał zgromadzonym biskupom m.in. wezwanie do bardziej energicznego nawracania niewierzących.
W tym czasie patriarcha Konstantynopola Sergiusz I podjął próbę doprowadzenia monofizytów do jedności z Kościołem, głosząc, że Chrystus miał dwie natury, ale działał jedną, bosko-ludzką energią (monoenergetyzm). Uczony mnich Sofroniusz uznał wtedy, że jest to nowa odmiana monofizytyzmu, a kiedy wyniesiono go do godności patriarchy jerozolimskiego, wyłożył naukę o dwojakim działaniu Chrystusa. Sergiusz I zwróci się w 634 roku wówczas o rozstrzygnięcie sporu do papieża. Honoriusz I, który najwyraźniej nie wnikał w niuanse teologiczne, nawiązał do postanowień Soboru Chalcedońskiego i w pospiesznej odpowiedzi wyraził nieprecyzyjny pogląd, pisząc m.in. o jednej woli jako źródle działania Chrystusa. Na ten i inne listy papieża adresowane zarówno do Sergiusza I, jak i Sofroniusza - powoływali się później monofizyci w sporach o naturę Chrystusa. Sam patriarcha konstantynopolitański po uzyskaniu odpowiedzi papieża nie powracał już do problemu energii, za to skupił się na zagadnieniu jednej woli, popadając w monoteletyzm (monos - jedyny, thelema - wola). Ta ostatnia wielka herezja chrystologiczna, kwestionująca w osobie Chrystusa działanie ludzkie, zyskała poparcie cesarza Herakliusza.
Cesarzowi marzyło się, po zwycięstwie nad Persami i odzyskaniu relikwii Krzyża Świętego, dzieło pojednania zwaśnionych Kościołów chrześcijańskich. Sądził, że uda mu się tego dokonać, opierając się na doktrynie monoteletyzmu. Kiedy więc Sergiusz I wydał edykt Ekthesis pisteos (Wyjaśnienie natury), w którym wyłożył swoją doktrynę o jednej woli w Chrystusie, cesarz zatwierdził go i nakazał przybić na drzwiach świątyni Hagia Sophia, narzucając monoteletyzm całemu Kościołowi.
Wydaje się, że papież nie tyle popadł w herezję, co nieświadomie wyraził - ale nie publicznie, tylko w prywatnym liście - nierozważną opinię teologiczną, bez należytego rozeznania sprawy. Faktem jednak jest, że pół wieku później Sobór Konstantynopolitański III, który był szóstym soborem powszechnym, ogłosił istnienie w osobie Chrystusa dwóch woli - boskiej i ludzkiej. Jednocześnie potępiony został monoteletyzm, a jego zwolennicy ekskomunikowani, w tym również imiennie Honoriusz I. Papież Leon II, zatwierdzając uchwały soboru, zarzucił Honoriuszowi I sprzeniewierzenie się nauce apostolskiej, ale później uznał, że nie był on monoteletą, tylko dopuścił się zaniedbania, używając niezbyt ścisłych sformułowań. Kolejni papieże w odmawianej formule wiary odrzucali monoteletyzm i wyklinali Honoriusza I.
"Problem Honoriusza" miał odegrać znaczącą rolę w toczonych przez wieki sporach o nieomylność papieską. Trwały one jeszcze w XIX wieku, aż po Sobór Watykański I, który w 1870 roku zdogmatyzował nieomylność papieża w sprawach wiary i moralności.
Zmarł w Rzymie i został pochowany w Bazylice św. Piotra, a poświęcone mu epitafium sławi go jako "przywódcę ludu".
Żródła:
"Poczet papieży" - Michał Gryczyński
"Poczet papieży" - Jan Wierusz Kowalski.
Honorius I w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późn. zmianami)
Bogdan Pietrzyk
12-07-2023