Święty Pelagiusz I (urodzony w Rzymie, w 505 roku, zmarł w Rzymie 3 lutego 561 roku) herb
Syn Jana, Rzymianina.
Papież, Biskup Rzymu, Wikariusz Jezusa Chrystusa, Następca i Książe Apostolski, Najwyższy Biskup Kościoła, Patriarcha Świata od 16 kwietnia 556 roku do 3 lutego 561 roku.
Urodził się w Rzymie.
Po śmierci Wigiliusza na papieskim tronie osadzono kolejnego wybranka Teodory i Antoniny, Pelagiusza, który także swego czasu był przedstawicielem papieskim w Konstantynopolu.
Pontyfikat Pelagiusza I rozpoczął się w okresie, w którym Italia została włączona do cesarstwa wschodniego, a Rzym stał się zachodnim patriarchatem Bizancjum. W konsekwencji na każdym kolejnym papieżu ciążył obowiązek zwracania się do cesarza, jeszcze przed aktem konsekracji, o zatwierdzenie wyboru, za stosowną opłatą. Jednak po kolejnych elekcjach tron papieski długo pozostawał pusty, bo oczekiwano na nadejście do Rzymu takiego zatwierdzenia. W końcu cesarz scedował owo uprawnienie na swego przedstawiciela w Italii, którym był egzarcha Rawenny. Od 554 roku był nim głównodowodzący wojsk cesarskich generał Narses.
Był potomkiem arystokratycznego rodu, synem rzymskiego urzędnika miejskiego. Jako diakon podróżował z Agapitem I do stolicy Bizancjum, a kiedy papież zmarł, brał udział w synodzie, który dokonał depozycji patriarchy Antymosa I i wybrał na jego miejsce Mennasa.
Powierzono mu funkcję apokryzjariusza, czyli nuncjusza papieskiego, którą uprzednio pełnił Wigiliusz. Po usunięciu Sylweriusza poparł Wigiliusza, a wkrótce został doradcą cesarskim. Uczestniczył w synodzie w Gazie, który wyznaczył nowego patriarchę Aleksandrii. We współpracy z mnichami klasztoru Mar Saba w Jerozolimie, którzy przygotowali mu wyciągi z dzieł wybitnego myśliciela Orygenesa, wystąpił do cesarza o uznanie ich za heretyckie.
Po uwięzieniu i deportacji Wigiliusza został wysłany przez Justyniana I "Wielkiego" do Rzymu, gdzie podjął obowiązki papieskiego wikariusza. Po wkroczeniu do Wiecznego Miasta wojsk ostrogockich pod wodzą Totili interweniował 17 grudnia 546 roku u niego, zyskując obietnicę, że nie dojdzie do rzezi mieszkańców. Wkrótce Totila wysłał Pelagiusza do Konstantynopola, gdzie bezskutecznie zabiegał o pokój z Bizancjum. Należał do grona współpracowników Wigiliusza, którzy wspierali go w oporze przeciw wyklęciu Trzech Rozdziałów, czyli zbioru pism, którymi posługiwano się w walce z monofizytyzmem. Pomagał papieżowi w przygotowaniu dokumentu potępiającego patriarchę Mennasa oraz biskupa Askidasa. Trwał u boku Wigiliusza w chwili jego ucieczki z rezydencji 23 grudnia 551 roku, która mieściła się w pałacu Placydy, przez Bosfor do chalcedońskiego kościoła św. Eufemii. Wraz z kilkunastu biskupami złożył podpis pod Constitutum I, dokumentem, którego był współautorem, przesłanym 14 maja 553 roku cesarzowi Justynianowi I.
Kiedy jednak opór Wigiliusza wobec cesarza zaczął słabnąć i w końcu papież zdecydował się wykląć ten budzący namiętne spory zbiór pism, Pelagiusz odsunął się od niego. Został za to ekskomunikowany. Po napisaniu przeciw Wigiliuszowi Refutatorium aresztowano go, a potem więziono w kilku klasztorach, położonych w okolicach Konstantynopola. Ale niespodziewanie, po śmierci Wigiliusza, zmienił nagle stanowisko i potępił Trzy Rozdziały, dzięki czemu odzyskał wolność. Zawarł wówczas porozumienie z cesarzem, który wyznaczył go na kolejnego papieża i wysłał do Rzymu. Wzbudziło to falę oburzenia na Zachodzie, toteż rzymskie duchowieństwo przyjęło go wrogo i długo nie było biskupa, który chciałby dokonać aktu konsekracji. Dopiero po śmierci Mareasza, prezbitera zarządzającego Kościołem pod nieobecność papieża, wyświęcili go biskupi Ferentino i Perugii. Uczynili to w towarzystwie prezbitera, który był przedstawicielem biskupa Ostii. Pelagiusz I złożył wtedy wyznanie wiary, deklarując swoje przywiązanie do nauki dotychczasowych soborów powszechnych, zwłaszcza chalcedońskiego, a także akceptację dla doktryny wyznawanej przez poprzednich papieży, od Celestyna I do Agapita I w Bazylice św. Piotra, w asyście namiestnika cesarskiego Narsesa, złożył uroczystą przysięgę na krzyż i Ewangelię, że nigdy nie skrzywdził swego poprzednika. Chciał w ten sposób oczyścić się z zarzutów sugerujących, że to on przyczynił się do śmierci Wigiliusza. Pomimo tych gestów fakt, iż potępił Trzy Rozdziały, był dla wielu biskupów Afryki i Zachodu przyczyną autentycznego zgorszenia. Metropolici północnej Italii, Akwilei nad Adriatykiem oraz Mediolanu zerwali nawet jedność z Pelagiuszem I, uznając go za heretyka. Popadli tym samym w schizmę.
Papież prowadził korespondencję, w której podejmował próby uzasadnienia swego stanowiska wobec Trzech Rozdziałów. Pisał listy m.in. do biskupów północnej Italii i galijskiego biskupa Arles Sapaudusa, któremu przesłał paliusz, a także do Childeberta I, władcy Merowingów, którego prosił o pomoc dla tego hierarchy.
Korzystając z uprawnień, jakie przyznała Kościołowi tzw. sankcja pragmatyczna Justyniana I, wykazał się nieprzeciętnymi uzdolnieniami administracyjnymi. Po zniszczeniach wojennych Rzym był gospodarczo zrujnowany i wyludniony. Papież przystąpił do rozbudowy miasta, odnowił kościół SS. Giovanni e Paolo i rozpoczął budowę kościoła Świętych Filipa i Jakuba wzorowanego na konstantynopolitańskim Apostoleion Justyniana I dla upamiętnienia zwycięstwa namiestnika cesarskiego Narsesa nad Gotami. Dużo energii włożył w działania na rzecz ubogich i głodujących, nie zapominając także o wykupie jeńców. Podjął również dzieło uporządkowania finansów kościelnych i przeprowadził reorganizację tzw. patrymoniatów, czyli dóbr Kościoła rzymskiego.
Zmarł w Rzymie, a pochowano go w Bazylice św. Piotra.
Żródła:
"Poczet papieży" - Michał Gryczyński
"Poczet papieży" - Jan Wierusz Kowalski.
"Życie seksualne papieży" - Nigel Cawthorne
Pelagius I w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk
USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późn. zmianami)
Bogdan Pietrzyk