Święty Pelagiusz I (urodzony w Rzymie, w 505 roku, zmarł w Rzymie 3 lutego 561 roku) herb

Syn Jana, Rzymianina.

Papież, Biskup Rzymu, Wikariusz Jezusa Chrystusa, Następca i Książe Apostolski, Najwyższy Biskup Kościoła, Patriarcha Świata od 16 kwietnia 556 roku do 3 lutego 561 roku.

Urodził się w Rzymie.

Po śmierci Wigiliusza na papieskim tronie osadzono kolejnego wybranka Teodory i Antoniny, Pelagiusza, który także swego czasu był przedstawicielem papieskim w Konstantynopolu.

Pontyfikat Pelagiusza I rozpoczął się w okresie, w któ­rym Italia została włączona do cesarstwa wschodnie­go, a Rzym stał się zachodnim patriarchatem Bizan­cjum. W konsekwencji na każdym kolejnym papieżu ciążył obowiązek zwracania się do cesarza, jeszcze przed aktem konsekracji, o zatwierdzenie wyboru, za stosowną opłatą. Jednak po kolejnych elekcjach tron papieski długo pozostawał pusty, bo oczekiwano na nadejście do Rzymu takiego zatwierdzenia. W końcu cesarz scedował owo uprawnienie na swego przedsta­wiciela w Italii, którym był egzarcha Rawenny. Od 554 roku był nim głównodowodzący wojsk cesarskich generał Narses.

Był potomkiem arystokratycznego rodu, sy­nem rzymskiego urzędnika miejskiego. Jako diakon podróżował z Agapitem I do stolicy Bi­zancjum, a kiedy papież zmarł, brał udział w sy­nodzie, który dokonał depozycji patriarchy Anty­mosa I i wybrał na jego miejsce Mennasa.

Powierzono mu funkcję apokryzjariusza, czyli nuncjusza papieskiego, którą uprzednio pełnił Wigiliusz. Po usunięciu Sylweriusza poparł Wigiliusza, a wkrótce został doradcą cesarskim. Uczestniczył w synodzie w Gazie, który wyznaczył nowego patriarchę Aleksandrii. We współ­pracy z mnichami klasztoru Mar Saba w Jerozo­limie, którzy przygotowali mu wyciągi z dzieł wybitnego myśliciela Orygenesa, wystąpił do ce­sarza o uznanie ich za heretyckie.

Po uwięzieniu i deportacji Wigiliusza został wysłany przez Justyniana I "Wielkiego" do Rzymu, gdzie podjął obowiązki papieskiego wikariusza. Po wkroczeniu do Wiecznego Miasta wojsk ostrogockich pod wodzą Totili interweniował 17 grudnia 546 roku u niego, zyskując obietnicę, że nie dojdzie do rzezi mieszkańców. Wkrótce Totila wysłał Pela­giusza do Konstantynopola, gdzie bezskutecznie zabiegał o pokój z Bizancjum. Należał do grona współpracowników Wigiliusza, którzy wspierali go w oporze przeciw wyklęciu Trzech Rozdzia­łów, czyli zbioru pism, którymi posługiwano się w walce z monofizytyzmem. Pomagał papieżowi w przygotowaniu dokumentu potępiającego pa­triarchę Mennasa oraz biskupa Askidasa. Trwał u boku Wigiliusza w chwili jego ucieczki z rezy­dencji 23 grudnia 551 roku, która mieściła się w pałacu Placydy, przez Bosfor do chalcedońskiego kościoła św. Eufemii. Wraz z kilkunastu biskupami złożył podpis pod Constitutum I, dokumentem, którego był współ­autorem, przesłanym 14 maja 553 roku cesarzowi Justynianowi I.

Kiedy jednak opór Wigiliusza wobec cesarza zaczął słabnąć i w końcu papież zdecydował się wykląć ten budzący namiętne spory zbiór pism, Pelagiusz odsunął się od niego. Został za to eks­komunikowany. Po napisaniu przeciw Wigiliuszo­wi Refutatorium aresztowano go, a potem więzio­no w kilku klasztorach, położonych w okolicach Konstantynopola. Ale niespodziewanie, po śmier­ci Wigiliusza, zmienił nagle stanowisko i potępił Trzy Rozdziały, dzięki czemu odzyskał wolność. Zawarł wówczas porozumienie z cesarzem, który wyznaczył go na kolejnego papieża i wysłał do Rzymu. Wzbudziło to falę oburzenia na Zacho­dzie, toteż rzymskie duchowieństwo przyjęło go wrogo i długo nie było biskupa, który chciałby do­konać aktu konsekracji. Dopiero po śmierci Ma­reasza, prezbitera zarządzającego Kościołem pod nieobecność papieża, wyświęcili go biskupi Feren­tino i Perugii. Uczynili to w towarzystwie prezbi­tera, który był przedstawicielem biskupa Ostii. Pelagiusz I złożył wtedy wyznanie wiary, deklarując swoje przywiązanie do nauki dotychczasowych soborów powszechnych, zwłaszcza chalcedoń­skiego, a także akceptację dla doktryny wyznawa­nej przez poprzednich papieży, od Celestyna I do Agapita I w Bazylice św. Piotra, w asyście na­miestnika cesarskiego Narsesa, złożył uroczystą przysięgę na krzyż i Ewangelię, że nigdy nie skrzywdził swego poprzednika. Chciał w ten spo­sób oczyścić się z zarzutów sugerujących, że to on przyczynił się do śmierci Wigiliusza. Pomimo tych gestów fakt, iż potępił Trzy Rozdziały, był dla wie­lu biskupów Afryki i Zachodu przyczyną auten­tycznego zgorszenia. Metropolici północnej Italii, Akwilei nad Adriatykiem oraz Mediolanu zerwali nawet jedność z Pelagiuszem I, uznając go za heretyka. Popadli tym samym w schizmę.

Papież prowadził korespondencję, w której podejmował próby uzasadnienia swego stanowi­ska wobec Trzech Rozdziałów. Pisał listy m.in. do biskupów północnej Italii i galijskiego biskupa Arles Sapaudusa, któremu przesłał paliusz, a także do Childeberta I, władcy Merowingów, którego prosił o pomoc dla tego hierarchy.

Korzystając z uprawnień, jakie przyznała Kościołowi tzw. sankcja pragmatyczna Justynia­na I, wykazał się nieprzeciętnymi uzdolnieniami administracyjnymi. Po zniszczeniach wojennych Rzym był gospodarczo zrujnowany i wyludnio­ny. Papież przystąpił do rozbudowy miasta, od­nowił kościół SS. Giovanni e Paolo i rozpoczął budowę kościoła Świętych Filipa i Jakuba wzo­rowanego na konstantynopolitańskim Apostole­ion Justyniana I dla upamiętnienia zwycięstwa namiestnika cesarskiego Narsesa nad Gotami. Dużo energii włożył w działania na rzecz ubo­gich i głodujących, nie zapominając także o wy­kupie jeńców. Podjął również dzieło uporządko­wania finansów kościelnych i przeprowadził reorganizację tzw. patrymoniatów, czyli dóbr Kościoła rzymskiego.

Zmarł w Rzymie, a pochowano go w Bazyli­ce św. Piotra.


Żródła:

"Poczet papieży" - Michał Gryczyński

"Poczet papieży" - Jan Wierusz Kowalski.


"Życie seksualne papieży" - Nigel Cawthorne


Pelagius I w "Geneall" tłumaczenie: Bogdan Pietrzyk


USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późn. zmianami)

Bogdan Pietrzyk