Urban VI
Bartolomeo Prignano (urodzony w Neapolu, około 1318 roku, zmarł w Rzymie, 15 października 1398 roku) herb Papież, Biskup Rzymu, Wikariusz Jezusa Chrystusa, Następca i Książe Apostolski, Najwyższy Biskup Kościoła, Patriarcha Świata od 9 kwietnia 1378 roku do 15 października 1389 roku. Przez całe niemal stulecie kolejni papieże panowali z luksusowych komnat pałacu papieży nad Rodanem. Wielki poeta Petrarka opisał awinioński dwór papieski jako "sromotę dla całego świata". Być może rozdrażniony był faktem, że Benedykt XII rzekomo sypiał z jego siostrą. Koniec końców, Avignon okazał się bardziej rozwiązły od Rzymu. W latach 1378-1417 wielka schizma zachodnia podzieliła chrześcijańską Europę. Była ona konsekwencją konklawe zebranego - pierwszy raz po okresie tzw. niewoli awiniońskiej - w Watykanie. Do Pałacu Watykańskiego wtargnęli wówczas rzymianie, domagając się elekcji Italczyka, a nie Francuza. Urodzony w Neapolu był ostatnim papieżem, który nie był członkiem kolegium kardynalskiego. Był arcybiskupem Acerenzy, a potem Bari. Przez 20 lat pracował w kurii w Awinionie, Grzegorz XI mianował go kanclerzem. W końcu Wieczne Miasto upomniało się o powrót papieży i w rezultacie doszło do wielkiej schizmy zachodniej, trwającej od 1378 do 1417 roku. Przybywający do Rzymu kardynałowie, w większości Francuzi, byli zastraszani przez tłum i zmuszani do wyboru papieża Włocha. Pragnąc uspokoić wściekłość ludu, szybko przystali na wybór Bartolomea Prignana, który w 1378 roku został papieżem Urbanem VI. Nie był to jednak szczęśliwy wybór. Po śmierci Grzegorza XI (27 marca 1374 roku) papieża, który zakończył okres tzw. niewoli awiniońskiej i w 1376 roku powrócił do Rzymu, po raz pierwszy od 75 lat papieża wybrano w Rzymie. Rzymianie w obawie, że wybór Francuza może oznaczać ponowny powrót papieża do A winionu, domagali się usilnie wyboru rzymianina lub Włocha. Na konklawe, które rozpoczęło się 8 kwietnia 1378 roku, wtargnęli zbrojni, których jedynie z wielkim trudem udało się stamtąd usunąć. I choć liczono się z tym, że wybory potrwają długo, to kardynałowie - pod naciskiem rzymian - porozumieli się szybko, wybierając już pierwszego dnia arcybiskupa Bari, Bartolomea Prignano, który przybrał imię Urbana VI. Za zgodą papieża kardynałowie ci opuścili Rzym i udali się do Anagni, dokąd uprzednio przeniesiono Kurię; tam kontynuowano obrady, ustalając, że papież albo musi być wybrany na nowo, albo złożyć urząd. Zwłaszcza kardynałowie francuscy obstawali przy nieważności wyboru. Wreszcie 20 września 1378 roku wybrano jako antypapieża Klemensa VII. Ponieważ jednak nie wytoczono przeciwko Urbanowi żadnego kompetentnego postępowania sądowego, on zaś trwał przy legalności swego wyboru, doszło do schizmy. Trudno już z całą pewnością stwierdzić, który papież był prawowitym papieżem. W każdym razie zbrojne starcia w Rzymie zakończyły się korzystnie dla Urbana VI. Klemens VII udał się do Awinionu, gdzie utworzył nową Kurię: Zaczął od mianowania 29 kardynałów (z tym jednak, że niektórzy spośród nich tej nominacji nie przyjęli). Odtąd istniały dwie Kurie: tzw. wielka schizma zachodnia stała się faktem. Trwała niemal czterdzieści lat. Narastały niepewności i niezadowolenie z papiestwa; każdy z papieży miał swój dwór, który kosztował sporo pieniędzy, co oburzać musiało wiernych; każdy szukał oparcia u książąt, co prowadziło do niekorzystnej uległości wobec rozmaitych życzeń z ich strony. Tak doszło również do walk w państwie kościelnym, a także w Neapolu. Sprzysiężenie, które tam powstało przeciwko Urbanowi, a w które wplątani byli także niektórzy kardynałowie, zostało krwawo przez papieża stłumione: kazał sześciu kardynałów uwięzić i w więzieniu zabić. To spowodowało jeszcze większą niechęć do papiestwa; w tej sytuacji kilku kardynałów przeszło na stronę Klemensa. Niektóre kraje uznawały Urbana, inne Klemensa, a jeszcze inne były niezdecydowane. Urban ekskomunikował Klemensa i jego zwolenników, i odwrotnie, to samo uczynił Klemens w stosunku do Urbana i jego zwolenników. Tak więc w gruncie rzeczy cały świat chrześcijański w jakimś sensie obłożony był klątwą. Obaj papieże mianowali biskupów i rozdawali kościelne stanowiska, by zwiększyć zasięg swych wpływów. Podział przeniknął także do kapituł katedralnych i do zakonów. Zanim zdążono Urbana spytać o zgodę, czy zechce przyjąć urząd, do konklawe wtargnęli mieszkańcy Rzymu. Aby ich uspokoić, pokazano im - jako wybranego papieża - sędziwego rzymskiego kardynała Francesco Tebaldeschi. Kiedy później pomyłka się wyjaśniła, rzymianie mimo wszystko zaakceptowali wybór Urbana. Uroczysta intronizacja papieża odbyła się 9 kwietnia 1379 roku, koronacja zaś 18 kwietnia tegoż roku. Ale kiedy po upływie pewnego czasu doszło do nieporozumień między papieżem a niektórymi kardynałami, ci oświadczyli, iż wybór papieża był nieważny, że odbył się on pod naciskiem tłumu. Po wyborze na Stolicę Piotrową zaczął reformować władzę kardynałów, ale czynił to z wyniosłością i zapalczywością grubianina, grożąc im pozbawieniem przywilejów oraz dochodów. Interweniowała Katarzyna ze Sieny, niestety, bezskutecznie; nominacjami samych Italczyków na kardynałów doprowadził do zniesienia dominacji Francuzów w Świętym Kolegium. Kardynałowie uznali, że papież cierpi na chorobę umysłową, i po debacie w Anagni 2 sierpnia 1378 roku wydali oświadczenie, że elekcja Urbana VI została wymuszona na nich przez demonstrantów. Wezwali go do abdykacji, informując władców chrześcijańskich, że papież został złożony z urzędu. Potem przenieśli się do Fondi, gdzie korzystając z opieki królowej Neapolu Joanny I i wsparcia króla Francji Karola V "Mądrego" - wybrali na papieża krwawego pogromcę buntowników z Ceseny, kardynała Roberta z Genewy - Klemensa VII. Uznała go nie tylko Francja, ale również Austria, Irlandia, Sabaudia i Szkocja. Urban VI i Klemens VII obrzucili się klątwami, urządzili własne kurie i mianowali swoich kardynałów, zabiegając o przychylność biskupów, władców, miast i uniwersytetów. Wkrótce wiele diecezji, kapituł katedralnych i zakonów miało dwóch przełożonych, a panujący popierali jednego albo drugiego, stosownie do okoliczności. Kiedy pod Marino w kwietniu 1379 roku wojska papieskie pokonały siły antypapieskie, Urban VI zajął Zamek św. Anioła i objął kontrolę nad Rzymem, a Klemens VII wycofał się przez Neapol do Awinionu. Papież Urban VI mianował 29 kardynałów, ekskomunikował Joannę I, a potem - za udział w spisku - nakazał uwięzić i zabić kilku kardynałów z Italii. Polecił, aby Rok Święty był obchodzony, co 33 lata, bo tyle lat żył Chrystus. W latach jego panowania Litwa przyjęła chrzest z Polski dzięki małżeństwu królowej Jadwigi z Władysławem II Jagiełłą. Erygowano biskupstwo wileńskie, włączone później do metropolii gnieźnieńskiej. Zmarł 15 października 1389 roku w Rzymie, prawdopodobnie otruty, a pochowano go w krypcie Bazyliki św. Piotra. Mimo wewnętrznego rozdarcia, jakie się dokonało w Kościele za tego papieża, w 1386 roku w Polsce doszło do małżeństwa Jadwigi z Jagiełłą. Litwa przyjęła chrześcijaństwo. Było to przede wszystkim dziełem ofiary wielkiej królowej. Dla potrzeb duchowych nawróconego kraju założono biskupstwo w Wilnie i włączono je do metropolii gnieźnieńskiej. Urban VI w bulli nazwał Władysława Jagiełłę "synem umiłowanym i księciem arcychrześcijańskim". Człowiek wybrany przez kardynałów na papieża okazał się szaleńcem, mającym na dodatek problemy z alkoholem. "Mogę czynić wszystko, dosłownie wszystko, co zechcę", warknął Urban, przywdziewając swoje nowe papieskie szaty. To samopozwolenie oznaczało stosowanie tortur i zamordowanie sześciu kardynałów, którzy mu się sprzeciwili. Widząc, że mają do czynienia z zupełnym szaleńcem, książęta Kościoła wybrali nowego papieża, Klemensa VII. Francuscy kardynałowie byli teraz bezpieczni, przebywając w Avignon wraz z Klemensem VII. Sęk w tym, że Urban nie zrezygnował ze swojego tronu w Rzymie. Zamiast się wycofać, wyznaczył własnych kardynałów i panował dalej.USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 Nr 24 poz. 83 z późn. zmianami)
Bogdan Pietrzyk